จิต เภทนัย

จิต เภทนัย
การแยกประเภทของจิตเป็น ๙ นัย

ชาติเภทนัย
อกุศลชาติ ๑๒ ดวง
กุศลชาติ ๓๗ ดวง
วิปากชาติ ๕๒ ดวง
กริยาชาติ ๒๐ ดวง

ภูมิเภทนัย
กามภูมิ ๕๔ ดวง
รูปภูมิ ๑๕ ดวง
อรูปภูมิ ๑๒ ดวง
โลกุตตรภูมิ ๔๐ ดวง

โสภณเภทนัย
อโสภณจิต ๓๐ ดวง
โสภณจิต ๙๑ ดวง

โลกเภทนัย
โลกียจิต ๘๑ ดวง
โลกุตตรจิต ๔๐ ดวง

เหตุเภทนัย
อเหตุกจิต ๑๘ ดวง
สเหตุจิต ๑๐๓ ดวง

ฌานเภทนัย
อฌานจิต ๕๔ ดวง
ฌานจิต ๖๗ ดวง

เวทนาเภทนัย
สุขเวทนา ๑ ดวง
ทุกเวทนา ๑ ดวง
โสมนัสสเวทนา ๖๒ ดวง
โทมนัสสเวทนา ๒ ดวง
อุเบกขาเวทนา ๕๕ ดวง

สัมปโยคเภทนัย
สัมปยุตตจิต ๘๗ ดวง
วิปปยุตตจิต ๓๔ ดวง

สังขารเภทนัย
อสังขาริกจิต ๓๗ ดวง
สสังขาริกจิต ๘๔ ดวง

พระบิดา

ในบริบท เช่น พระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ หรือ ฯลฯ
คำนี้เคยอ่านเจอว่า ราชบัณฑิตท่านหนึ่งเคยให้ความเห็นว่า ใช้ว่่า บิดา เฉยๆ เพราะคำที่ตามมาไม่ใช่บุคคล แต่ก็เห็นใช้เกร่อ ทาง นสพ.

ตามรอย

tracing the biography of ...
tracking the story of ...
visiting the historical places related to the life of ...

สำนวนฝรั่งผมแปลเอาเองแหละ สำนวนตามรอยนี้ตอนนี้หนังสือพิมพ์ไทยชอบกันจังแฮะ แต่ผมไม่ค่อยชอบ เพราะไปนึกเทียบเคียงกับกรณี นายพรานตามรอยเท้าสัตว์ หรือ แกะรอย แต่บางที นสพ.เอาไปใช้กับปูชนียบุคคลเป็นประจำ

กรณีนี้่ ตามรอย ไม่เหมือนกับแกะรอย (tracking animal's footprints by a hunter)

Siriyalai Palace, in Ayutthaya

I believe it is the name of the Queen's palace on the bank of Chao Phraya River, across the river to Wat Chaiwatanaram .

I am not sure how to pronounce it correctly in Thai alphabets since I got this name from Bangkok Post today. Just posted it here as reminder for myself via widget. Perhaps it is spelled as สิริยาลัย

ปัจจัย ๔

มีสองความหมาย

๑ ทางพระอภิธรรม ใน พระพุทธศาสนา ปัจจัย ๔ ที่เป็นสาเหตุให้เกิดรูป ได้แก่ กรรม จิต อุตุ อาหาร


๒ โดยท้่วไป หมายถึง อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย ยารักษาโรค

การยศาสตร์

การยศาสตร์ เป็นศัพท์ที่ใช้สำหรับคำในภาษาอังกฤษว่า ergonomics

พันล้าน

ภาษาไทยโบราณดูเหมือนจะใช้ว่า ตื้อ เช่นในชื่อพระพุทธรูป พระเจ้าองค์ตื้อ อีกอย่างเคยอ่านเจอใช้ว่า ร้อยโกฏ (ก็คือร้อยสิบล้านนั่นแหละ) แต่ไม่มีใครใช้ใน นสพ.

พันล้านปี = billion years ฝรั่งใช้ตัวย่อว่า Gyr สงสัยมาจากคำว่า Gigayears

ตัวย่อภาษาอังกฤษ Gyr นี้ยังไม่มีใช้ในสื่อภาษาไทย
เพิ่งเจอตัวย่อนี้ในวารสารวิชาการ อย่างเช่น Nature

อกุศล และ ศีล

กุศล แปลว่า ฉลาด
อกุศล แปลว่า ไม่ฉลาด

การไม่ทำอกุศล เป็นการไม่ทำสิ่งที่จะทำให้เกิดเดือดร้อนใจในภายหลัง คือ ไม่ทำสิ่งที่ไม่ฉลาด

ศีล แปลว่า ความตั้งใจที่จะงดเว้น

อะไร หัน

หมูหัน อันที่จริงน่าจะเรียกว่า ลูกหมูหัน น่าจะใช้ว่า roasted-piglet
เคยไปปาร์ตี้หนึ่ง ไปดูการย่างหมูทั้งตัว เขาเรียกว่า pig roast party
วัวหัน อันที่จริงน่าจะเรียกว่า ลูกวัวหัน ก็น่าจะแปลว่า roasted-calf

(อ้อ รูปที่โพสต์นี่ผมถ่ายเองทั้งสองรูปแหละ)

ไก่หัน คงเรียกว่า roasted chicken เหมือนกับไก่ย่าง

แต่ เป็ดย่าง ไม่ยักเรียกว่า เป็ดหัน อันนี้ก็เรียกว่า roasted duck ได้

ไม่รู้ว่ามีอะไรหันได้อีก

ถ้าเป็น ปิ้ง ฝรั่งใช้ว่า grill

ที่พูดว่า น่าจะ หรือ คง นั้นเพราะเคยได้ยินมา และขี้เกียจไปเปิด dictionary

สะแลงจาก หนังสือพิมพ์

วัดใจ
แลกหมัด
ไล่บี้
งัดกลยุทธ์
ระเบิดแคมเปญ

คำเนื่องด้วย ชีว numerous biological terms

ชีววิทยา ไบโอโลยี Biology
 จุลชีววิทยา ไมโครฯ Microbiology

ชีวมวล ไบโอแมส biomass
การควบคุมโดยชีววิธี  biocontrol, biological control

เทคโนโลยีชีวภาพ ไบโอเทคโนโลยี ไบโอเทค biotechnology
  ปุ๋ยชีวภาพ biofertilizer
  ปุ๋ยอินทรีย์ organic fertilizer

วิทยาศาสตร์ชีวภาพ Biological Sciences
ชีวเคมี Biochemistry (formerly Biological Chemistry)
  แต่ อินทรีย์เคมี = Organic Chemistry
ชีวสารสนเทศ ชีวสารสนเทศศาสตร์ Bioinformatics
ชีววิทยาโมเลกุล หรือ อณูชีววิทยา Molecular Biology
ชีวโมเลกุล ไบโอโมเลกุล  biomolecules
มหโมเลกุล แมคโครโมเลกุล  macromolecules
อาวุธชีวะ Biological weapons, bioweapons
ไบโอดีเซล biodiesel

วิทยาศาสตร์ชีวภาพ  Life Sciences
วิทยาศาสตร์ชีวการแพทย์ Biomedical Sciences

ยังหาคำไม่ได้ว่าคนใช้สองคำหลังนี้ว่ายังไงในภาษาไทย

biometrics
biosensor

(more to come)

ซำปอกง

ความหมายที่ ๑  ซำปอกง หมายถีง หลวงพ่อโต หรือ พระพุทธรูปองค์ใหญ่ องค์ใดองค์หนึ่งก็ตามใน ๓ องค์คือ

พระพุทธไตรรัตนนายก วัดพนัญเชิง พระนครศรีอยุธยา
ดูรูปที่ผมถ่ายเอง ด้านข้างๆนี่

พระพุทธไตรรัตนนายก วัดกัลยาณมิตร กรุงเทพฯ

หลวงพ่อโต วัดอุภัยภาติการาม ฉะเชิงเทรา

ความหมายที่ ๒  เป็นนามหนึ่งของ เจิ้งเหอ ที่ชื่อเดิมว่า หม่าเหอ หัวหน้าขันทีของจักรพรรดิจีน หมิงเฉิงจู่ ผู้บัญชาการกองเรือขนาดใหญ่ของจีน ที่ออกทะเลไปดินแดนต่างๆ คนก็เรียกว่า ซำปอกง

เฉพาะข้อมูลได้จาก นสพ. ผู้จัดการ ฉบับ ๒๑ มีนาคม ๒๕๔๙ หน้า ๓๖

พุทธิกา

ชื่อกลุ่ม จากการรวมตัวของสมาชิกเครือข่าย ๘ องค์กร ได้แก่ มูลนิธิพุทธธรรม  มูลนิธิเด็ก มูลนิธิสุขภาพไทย มูลนิธิสาส์นแสงอรุณ มูลนิธิสายใยแผ่นดิน มูลนิธิเมตตาธรรมรักษ์ มูลนิธิโกมลคีมทอง เสมสิกขาลัย


จาก นสพ. ผู้จัดการ ฉบับ ๒๑ มีนาคม ๒๕๔๙ หน้า ๓๓ ๓๔

อบอุ่นร่างกาย

เห็นมีใช้วลีนี้ตามวารสารต่างๆ และแม้แต่โฆษกข่าวกีฬาก็ใช้ สงสัยใช้กันตามทีวีนั่นแหละ ในความหมายสำนวนอเมริกันว่า warm-up แต่ผมไม่ชอบที่ใช้กัน ทำไมต้องมีคำว่าอบด้วย อุ่นร่างกายเฉยๆไม่ได้ริไง

กรณีนี้เข้าอีหรอบเดิม คนใช้คำตามคนส่วนน้อยที่ไม่ระวัง หรือไม่สันทัดภาษาไทยแต่เผอิญไปออกทีวีบ่อยๆ ทำเอาสำนวนที่ถอดมาจากภาษาอังกฤษหรือภาษาอื่นไม่เข้าท่า

ภาษาไทยอาจสูญไปในอีกสองทศวรรษถ้าไม่ทำอะไร

นี่ผมคิดจริงๆว่า ภาษาไทยอาจสูญไปในอีกสองทศวรรษ อย่างน้อยก็ในทางวิชาการและในระบบดัชนีในคอมพิวเตอร์ ถ้าไม่ทำอะไร

ว่างๆจะมาเขียนต่อ